Özlediğimiz Şeylerin Toplamı

*Banu & Hakan Çarmıklı Koleksiyonu'nun 17.09–08.11.2026 tarihleri arasında Akaretler Sıraevler A25-27'de gerçekleşen "Reunion / Kavuşma" başlıklı sergisinin katalog metnidir. (English below)

“Keşfetmekten vazgeçmeyeceğiz
Ve bütün keşiflerimizin sonu
Başladığımız yere geri dönmek
Ve o yeri ilk kez tanımak olacak.”

T.S. Eliot, Dört Kuartet

Özlem, insanın içinde adı bir türlü tam olarak konulamayan, anlamı hep değişen hislerinden biridir. Hafızayla, sevgiyle, şefkatle, zamanla ve olduğumuz kişiyle derinden bağlıdır. Özlediğimizde o şeye doğru yöneliriz; onunla yeniden bir araya gelmeyi ister, bunun gerçek olmasını hayal ederiz. Özlediğimiz şey bazen çocukluğumuzdaki bir koku, gençliğimizdeki bir ses, hayatımızı değiştiren bir olay, sevdiğimiz bir insan veya hiç unutamadığımız bir yemeğin tadı bile olabilir. Ancak belki de tüm bunlar, dünyayla kurduğumuz ilişki kadar kendimizle kurduğumuz ilişkiyi de gözler önüne serer. Biz, özlediğimiz şeylerin bir toplamıyız.

Gün içinde çoğu zaman bunun üzerine pek düşünmesek de özlemek eyleminin doğasıyla ilgili ipuçlarına onun farklı dillerdeki karşılıklarında rastlayabiliriz. Örneğin Orta Avrupa dillerinin büyük bölümünde özlem çoğunlukla eksiklik ya da ıskalamayla ifade edilir; tıpkı İngilizcedeki "to miss" fiili gibi. Fransızcadaki "manquer" fiili ise tam anlamıyla bir yokluğu tanımlar. Ancak coğrafyayı değiştirdiğimizde eylemin ifade ettiği şeyler de değişmeye başlar. Japoncada göğüs, kalp anlamını taşıyan kai’den türetilmiş natsukashii kelimesi, geçmişin sıcaklığını göğsünde hissetmek demektir. Arapçadan büyük ölçüde etkilenmiş Svahili dilinde ise özlemek anlamındaki hamu kelimesi içsel sıcaklık, içimizde taşıdığımız arzu anlamına gelir. Yine de özlemek belki de en bütüncül ve soyut anlamlarından birine Türkçe'de sahiptir. Çünkü sözü geçen farklı coğrafyaların ortasında yer alan bu dilde, kelimenin anlamı odağını doğrudan özneye yani "öze", kendimize, duygunun kaynağına çevirir. Dahası bunu yaparak diğer dillerde olmayan bir şeyi de eyleme yükler: Özlenen şeyi özleyen kişinin bir parçası hâline getirmek. Bu tanım eylemi tek taraflı olmaktan çıkarır ve tüm bu anlamları üst üste koyduğumuzda özlemek, sadece dış dünyayla değil kendimize kavuşma arzusunu da ifade eder.

Eylemin doğasına daha geniş bir perspektiften baktığımızda, özlemenin umut ettiği kavuşmanın tam da bu nedenle aslında yalnızca yeniden bir araya gelmekten fazlası olduğu ortaya çıkıyor. Kavuşmanın, öznesinin hasretini çektiği, sevdiği, “kendinden bildiği” diğer şeylere olan duygusal ya da fiziksel mesafesiyle ilgili olduğunu söylemek hatalı olmaz. Yıllar öncesine ait bir yazıyı okumak, izlediğimiz bir videoda  tanıdığımız birinin yüzüyle karşılaşmak ya da eski bir fotoğrafta gözümüze çarpan bir detay, hikâyelerin içine saklanmış, bize benzeyen ve eksikliğini bir an olsun hissettiğimiz şeyleri bize hatırlatır. Ancak bu durum, nostaljiden farklıdır. Çünkü nostalji, artık geri getirilemeyecek bir şeyi hatırlamak, özlemek ise o anları bir kez daha yaşayabilme çabasıdır. Bu yüzden bize geçmiş zamanı hatırlatan o ufacık dürtü ile birçok şey birbirine hızlıca bağlanır ve hikâye kendiliğinden oluşmaya başlar. Özlemek bize evi gösterdikçe buna neden olan şeyleri keşfetmekten hiç vazgeçmeyiz. Kimliğimizin bir parçasını o her şekle bürünebilen şeylerde saklar, daha sonra onlarla yeniden karşılaşmak için kendimize küçük hatırlatıcılar üretir ve zamanla bunları toplamaya başlarız. İşte bu nedenle gerçek anlamda bir koleksiyonun temelinde çoğu zaman kavuşmanın zamansız özlemi vardır.

Ancak koleksiyonların içinde sanat eserlerinden oluşanları ayrı bir yere koymak gerekir. Çünkü bu tip toplayıcılık eylemleri yalnızca koleksiyoncunun hikâyesiyle yetinmez, farklı anlatıcıların hikâyelerini bir araya getirerek kolektif bir hafızanın, bir arşivin oluşmasına da katkıda bulunur. Koleksiyona dahil olan her eser bu şekilde kendi yerini, sesini ve söylemini korurken, diğer eserlerle birlikte koleksiyoncunun söylemini de oluşturmaya başlar. Koleksiyoncu ise her parçanın diğerleriyle birlikte neye dönüşeceğini daha ilk anda hayal etmeye başlar. Sonra her parçayı büyük bir dikkat ve tutkuyla, yavaş yavaş bir araya getirir. Onu heyecanlandıran, hatta kimi zaman toplamayı uykularını kaçıracak kadar arzuladığı her yeni eserde sanatçıların özünü kendi özüyle birleştirir ve artık “kendinden bildiği" eserleri tıpkı kendine baktığı gibi korur. Bu öylesine kişisel ve içten bir süreç olabilir ki koleksiyoncu kimi zaman onları başkalarına göstermeye bile kıyamaz.

Banu ve Hakan Çarmıklı'nın 40 yıla yayılan koleksiyonu da böyle bir tutku, merak ve özlemle oluşmuş. Çarmıklı çifti koleksiyonlarının başlangıcından itibaren yeni eserleri keşfetmeyi bırakmamış ve sanat ortamından hiç kopmamış. Aslında tüm koleksiyon da sanatçılar ve eserlerle kurulan entelektüel ve duygusal diyaloğa dayanıyor: Görüyor, izliyor, dinliyor, okuyor, yorumluyor ve “özümsüyorlar”. Yalnız çevrelerini değil, kendilerini de. Bitmeyen bir heyecanla merak etmeye devam ediyor, yaşamın umut kıran, adaletsiz, tatsız yanlarına rağmen toplamaktan vazgeçmiyorlar. Yaşadıkları dönemin ve tanıklık ettikleri zamanın koşullarında ortaya çıkan, bir derdi ve söylemi olan eserlere ilgi duyuyorlar. Ancak koleksiyonu oluşturan eserlerin tek ortak noktası bu değil. Banu ve Hakan Çarmıklı çiftinin politik ya da felsefi yanı olan, hafızayla şekillenen, söylemini hiçbir şeyden sakınmayan, net, açık ve dirençli eserleri bir araya getirmeleri de bu nedenle onların hem sanata hem de yaşama bakışlarıyla ilgili önemli bir ipucunu işaret ediyor. Böylece koleksiyon zamanla koleksiyoncuya, koleksiyoncu da koleksiyona benzemeye başlıyor. 

Banu ve Hakan Çarmıklı Koleksiyonu, sekiz yıl önceki ilk sergilenmesinin ardından şimdi bize yeni bir yüzünü gösteriyor. Serginin başlığını oluşturan “Reunion” tanımı ise yalnızca bir buluşmayı değil, aynı zamanda bu tutkunun yıllara yayılan serüvenini ve kavuşma özlemini ifade ediyor. Bir eserin koleksiyona farklı zamanlarda ve farklı bir ruh hâliyle katılan bir diğeriyle yeniden anlam kazanması, yıllar önce yapılmış bir işin bugünün koşullarında farklı bir şey söylemeye başlaması, koleksiyoncunun geçmişteki bakışıyla bugünkü bakışı arasında neyin değiştiğinin görünür kılınması ve bütün bunların izleyicinin hafızasında bulabileceği yeni karşılıklar bu kavuşmanın farklı biçimlerine dönüşüyor. Sergi bu anlamda, kararlı, ısrarlı ve ne söylediğini bilen bir koleksiyonun sergilenmesinden çok, onun hem kendi geçmişiyle bir kez daha karşılaştığı hem de izleyiciyle yeniden buluştuğu bir düşünme alanı oluşturuyor. Bir sanatçının hafızasındaki imge, koleksiyoncunun evreninde başka bir sanatçının söylemiyle yan yana geldiğinde yeni bir anlam üretebiliyor ve böylece eserler yalnızca geçmişe bakan edilgen tanıklar olmaktan çıkarak bugünü, yaşadığımız coğrafyanın sosyopolitik kırılmalarını ve içinde bulunduğumuz zamanı yeniden sorgulamanın araçlarına dönüşüyor.

Bu seçkiyi bir araya getiren şey yalnızca ortak bir döneme, estetik anlayışa ya da konuya işaret etmeleri ya da birbirleriyle kurdukları beklenmedik ilişkiler değil, koleksiyoncunun kendisine dönük bakışının ve hafızasının da bir yansımasıdır. Çarmıklı çiftinin popüler estetik kaygılardan ve piyasa yönlendirmelerinden uzak, yıllara yayılan kişisel bir merak ve anlama isteğiyle bir araya getirdikleri eserler, yakın dönem sanat tarihini kendi söylemlerinin aracı olmaktan çıkararak, hayatın umut, tutarsızlık, adaletsizlik, sevinç ya da ironi gibi pek çok yüzünü, iniş ve çıkışlarıyla gözler önüne seriyor. Böylece koleksiyondaki her eser, yalnızca bir sanatçının üretimi olmanın ötesine geçerek onunla kurulmuş bir ilişkinin ve birlikte geçirilen zamanın da izlerini koruyor. Koleksiyonun oluşumunda her yeni eser, koleksiyoncunun bakışını biraz daha değiştirirken, koleksiyoncu da zaman içinde eserlerin birbiriyle kurduğu ilişkileri yeniden düşünmeye başlıyor. “Çünkü,” diyor Hakan Çarmıklı, “sergi her şey demek.” Çünkü yıllarca biriktirilen şeylerin, nesnelerin, hislerin, düşüncelerin ve sözlerin, kendi sınırlarının dışına çıkarak başkalarının bakışına açıldığı yer aslında serginin kendisi.

Bu açıdan bakıldığında “Reunion”, aynı anda gerçekleşen pek çok karşılaşmadan oluşan büyük bir kavuşma anını temsil ediyor. Akaretler’deki sıraevlerin tarihi dokusuna yayılan ve kapılarını sokağa açan sergi, koleksiyoncu ile koleksiyon, sanatçı ile koleksiyoncu, eser ile eser, geçmiş ile bugün ve nihayet koleksiyon ile izleyici arasında umulmadık yeni bağlar kurmanın potansiyelini barındırıyor. Ancak bu ilişkilerin hiçbiri tek yönlü değil. Tıpkı koleksiyoncunun koleksiyonu, koleksiyonun da koleksiyoncuyu yavaş yavaş dönüştürmesi gibi, sanatçı ile koleksiyoncu arasındaki ilişki de benzer biçimde basit bir sahiplik isteğinin ötesine geçerek, görme, anlama ve yeniden karşılaşma üzerinden kuruluyor. Böylece “Reunion”, her yeni okuma katmanında yalnızca koleksiyoncunun değil, aynı zamanda sanatçıların da kendi geçmişleriyle yeniden karşılaşabileceği bir ortak hafıza alanına dönüşüyor. Koleksiyon böylece bir araya getirdiği “yaşamlar” arasındaki mesafeyi anlamlı bir ilişkiye dönüştürmeyi başarıyor. Bu da kavuşma düşüncesinin basit bir buluşmanın çok daha ötesinde olduğunun altını çiziyor.

Çarmıklı Koleksiyonu’ndan bir seçkiyle, özlemek ve kavuşmak etrafında kurgulanmış sergi, koleksiyoncunun zihnini izleyicisine açarak ona en başından beri bir şeylere sahip olma arzusundan çok, özlediği şeylerle yeniden karşılaşma ihtimalini korumaya dair bir bakış öneriyor. Yıllar boyunca toplanan her eser, geçmişte yaşanmış bir karşılaşmanın bugüne bırakılan izine dönüşürken, koleksiyona dahil olan her yeni eser koleksiyoncunun ilk andaki heyecanının ardından derin bağlar kuracağı ve kendinden bir şey bulabileceği, yeni ihtimallerin kapısını aralayan başka bir karşılaşmaya yol açıyor. Böylelikle her kavuşma yeni bir özlemi, her özlem de bir sonraki kavuşmayı müjdeliyor.

Özlemlerimizin peşine düşüp farklı sanatçıların ve eserlerin dünyalarına girdikçe orada kendi parçalarımızı ararız. Onları bulduğumuzda ise yalnızca geçmişte özlediğimiz bir şeye kavuşmakla kalmaz, zamanın bir sonraki noktasında o şeyi neden özlediğimizi de yeniden anlamaya başlarız. Çünkü sonunda koleksiyon dediğimiz şey, yalnızca tutkuyla izini sürdüğümüz şeylerin değil, zaman içinde özlediğimiz, kendimizden bildiğimiz ve yeniden karşılaşmak istediklerimizin de toplamıdır. “Reunion” da tam bu noktada bir son değil, yeni bir keşfin başlangıcıdır.

Belki de bir koleksiyonu tanımlayan şey topladığımız nesneler değil, onlarla aramızda kalan mesafedir ve bizi yeniden kavuşma özlemiyle dolduran da sahip olduklarımızdan çok, hâlâ aramızda duran o eksikliktir.

Öyleyse geriye son bir soru kalıyor: Başladığımız yere geri döndüğümüzde kendimize nasıl kavuşuruz?

The Sum of the Things We Miss

‘’We shall not cease from exploration
And the end of all our exploring
Will be to arrive where we started
And know the place for the first time.”

T.S. Eliot, Four Quartets

Longing is one of those human emotions whose name can never quite be pinned down, and whose meaning is constantly shifting. It is deeply connected to memory, love, tenderness, time, and to who we are. When we miss something, we turn towards it; we wish to be reunited with it and imagine that reunion becoming real. What we long for may be a scent from childhood, a sound from our youth, an event that changed our lives, someone we love, or even the taste of a meal we have never forgotten. Yet perhaps all of these reveal as much about our relationship with ourselves as they do about our relationship with the world. We are the sum of the things we miss.

Although we rarely stop to think about it in the course of everyday life, clues to the nature of longing can be found in the ways it is expressed across different languages. In many Central European languages, for instance, longing is articulated through notions of absence or missing, as in the English verb “to miss.” The French verb “manquer”, meanwhile, quite literally describes an absence or lack. Yet as we move across geographies, the meanings carried by the act begin to change. In Japanese, the word natsukashii, associated with a feeling held in the chest or heart, evokes the warmth of the past felt within the body. In Swahili, a language strongly influenced by Arabic, “hamu”, meaning to long for something, refers to an inner warmth, a desire carried within. Perhaps, however, longing acquires one of its most holistic and abstract meanings in Turkish. Situated geographically between these different linguistic worlds, Turkish turns its attention directly towards the subject, to the “öz”, meaning the “essence,” “core,” or “self”: the very source of the emotion. In doing so, it gives the act something that is absent from the other examples: it makes what is longed for part of the person who longs for it. This understanding transforms longing from a one-way action into a reciprocal relationship. When all these meanings are layered together, “özlemek” (to miss or to long for) comes to express not only a desire to reconnect with the external world, but also a desire to return to oneself.

Viewed from a broader perspective, it becomes clear that the reunion imagined by longing is, for this very reason, more than simply coming together again. Reunion has to do with the emotional or physical distance between the subject and those things they yearn for, love, and recognise as somehow belonging to themselves. Reading something written many years ago, suddenly encountering the face of someone we know in a video, or noticing a small detail in an old photograph can remind us of things concealed within stories; things that resemble us and whose absence we feel, if only for a moment. Yet this differs from nostalgia. Nostalgia means remembering something that can no longer be brought back; longing, by contrast, contains the effort or desire to experience those moments once more. This is why even the smallest stimulus that recalls the past can rapidly connect one thing to another, allowing a story to emerge almost of its own accord. As longing points us towards home, we never stop searching for the things that lead us there. We conceal fragments of our identity within those endlessly mutable things, create small reminders so that we may encounter them again, and, over time, begin to collect them. This is why, at the heart of a collection in the truest sense, there often lies the timeless longing for reunion.

Collections made up of works of art, however, deserve a separate place within this discussion. Such acts of collecting do not remain confined to the collector’s own story; by bringing together the stories of different narrators, they also contribute to the formation of a collective memory, an archive. In this way, each work entering the collection retains its own place, voice, and discourse, while simultaneously beginning to form, together with the other works, the discourse of the collector. From the very beginning, the collector imagines what each fragment might become in relation to the others. Then, with great care and passion, these fragments are gradually brought together. With every new work that excites them, and at times makes the desire to collect so intense that it keeps them awake at night, the collector brings the artist’s essence into contact with their own. The works they come to recognise as belonging to themselves, or as extensions of their own being are cared for with the same attentiveness with which they regard themselves. The process can become so intimate and personal that, at times, the collector can hardly bear to show the works to anyone else.

The collection of Banu and Hakan Çarmıklı, formed over a period of forty years, has similarly grown out of passion, curiosity, and longing. From the very beginning of their collecting journey, the Çarmıklıs have never ceased discovering new works, nor have they ever withdrawn from the art world. Indeed, the collection as a whole rests upon an intellectual and emotional dialogue established with artists and artworks: they look, watch, listen, read, interpret, and internalise what they encounter. Not only their surroundings, but also themselves. They continue to remain curious with an enduring sense of excitement and, despite life’s disappointments, injustices, and unpleasant realities, they do not stop collecting. They are drawn to works produced in response to the conditions of the periods through which they have lived and borne witness, works shaped by a clear concern and a distinct voice. Yet this is not the only common thread connecting the pieces in the collection.  The fact that Banu and Hakan Çarmıklı have brought together works with political or philosophical dimensions, works shaped by memory, works unafraid to articulate their position openly and remain clear, direct, and resistant, offers an important insight into their approach both to art and to life. Over time, the collection begins to resemble the collector, and the collector the collection.

Eight years after its first exhibition, the Banu and Hakan Çarmıklı Collection now reveals a new face. The title Reunion refers not only to an encounter, but also to the journey of this passion across the years and to the longing for reunion itself. A work may acquire new meaning when placed beside another that entered the collection at a different moment and under a different state of mind; a work created years ago may begin to say something different under the conditions of the present; changes between the collector’s past and present perspectives may become visible; and all of these may find new resonances within the memory of the viewer. Each becomes a different form of reunion. In this sense, rather than simply presenting a determined, persistent collection with a clearly articulated voice, the exhibition creates a space for reflection in which the collection encounters its own past once again while simultaneously meeting its audience anew. When an image held within one artist’s memory is placed, in the collector’s universe, alongside the discourse of another artist, it may generate an entirely new meaning. The works thus cease to function merely as passive witnesses looking back towards the past and instead become tools through which to reconsider the present, the sociopolitical ruptures of the geography we inhabit, and the time in which we live.

What brings this selection together is not merely the fact that the works refer to a shared period, aesthetic language, or subject, nor only the unexpected relationships they establish with one another. The selection is also a reflection of the collector’s inward gaze and memory. Gathered over many years through personal curiosity and a desire to understand, independent of popular aesthetic concerns and market direction, the works collected by the Çarmıklıs resist reducing recent art history to an instrument of any single discourse. Instead, they reveal the many faces of life, hope, contradiction, injustice, joy, irony, with all their rises and falls. In this way, every work in the collection becomes more than an artistic production; it also preserves traces of a relationship established with it and of time spent together. With each new acquisition, the collector’s perspective shifts slightly, while the collector in turn begins to reconsider the relationships the works establish with one another over time. “Because,” Hakan Çarmıklı says, “the exhibition means everything.” Because the exhibition is precisely the place where the things accumulated over the years, objects, feelings, thoughts, and words move beyond their own boundaries and open themselves to the gaze of others.

From this perspective, Reunion represents a great moment of convergence composed of many encounters taking place simultaneously. Spreading through the historic fabric of the Akaretler row houses and opening its doors onto the street, the exhibition contains the potential to establish unexpected new connections between collector and collection, artist and collector, artwork and artwork, past and present, and finally, collection and viewer. None of these relationships, however, is one-directional. Just as the collector gradually transforms the collection and the collection transforms the collector, the relationship between artist and collector similarly extends far beyond a simple desire for ownership. Instead, it is constructed through seeing, understanding, and encountering one another again. With every new layer of interpretation, Reunion therefore becomes a space of shared memory in which not only the collectors but also the artists may encounter their own pasts anew. The collection succeeds in transforming the distance between the different “lives and experiences” it brings together into a meaningful relationship. In doing so, it underlines that the idea of reunion reaches far beyond the simple act of meeting again.

Constructed around the ideas of longing and reunion through a selection from the Çarmıklı Collection, the exhibition opens the collector’s mind to the viewer and proposes a perspective that, from the outset, is concerned less with the desire to possess things than with preserving the possibility of encountering again the things one longs for. Every work gathered over the years becomes a trace left in the present by an encounter that once took place. At the same time, every new work entering the collection opens the door to another encounter: following the collector’s initial excitement, it becomes something with which deeper relationships may be established and within which the collector may discover something of themselves. Thus, every reunion gives rise to a new longing, and every longing heralds the next reunion.

As we follow our longings and enter the worlds of different artists and artworks, we search within them for fragments of ourselves. And when we find them, we do more than reunite with something we once missed; at another moment in time, we also begin to understand anew why we missed it in the first place. Because, ultimately, what we call a collection is not only the sum of the things we pursue with passion, but also of those things we have longed for over time, recognised as part of ourselves, and wished to encounter again. At precisely this point, Reunion is not an ending, but the beginning of a new discovery.

Perhaps what defines a collection is not the objects we gather, but the distance that remains between us and them; and perhaps what fills us with the longing to reunite is not so much what we possess as that enduring sense of lack that still remains between us.

And so one final question remains: When we return to where we began, how do we reunite with ourselves?